Hobbit, czyli tam i z powrotem – szczegółowy test z lektury

„Hobbit, czyli tam i z powrotem” to nie tylko opowieść o wyprawie po skarb. Przygotowując się do sprawdzianu, trzeba znać chronologię wydarzeń, role bohaterów, znaczenie magicznych przedmiotów oraz przemianę Bilba z domatora w odważnego uczestnika niezwykłej przygody. Poniższe zestawienie opiera się na książce J.R.R. Tolkiena, a nie na zmianach wprowadzonych w filmowych adaptacjach.

Czym jest „Hobbit” jako lektura?

Hobbit, czyli tam i z powrotem to powieść fantasy J.R.R. Tolkiena wydana w 1937 roku. Utwór przedstawia wyprawę Bilba Bagginsa, Gandalfa i trzynastu krasnoludów do Samotnej Góry, zajętej przez smoka Smauga. Książka wprowadza czytelnika do Śródziemia, czyli świata, w którym rozgrywają się także wydarzenia Władcy Pierścieni.

Znaczenie lektury nie ogranicza się do fantastycznych przygód. Tolkien pokazuje, że odwaga nie zawsze oznacza siłę fizyczną. Bilbo zwycięża dzięki sprytowi, opanowaniu i zdolności podejmowania trudnych decyzji. Jego przemiana jest jednym z najważniejszych tematów powieści.

Najważniejsze postacie

Trzynastu krasnoludów nie tworzy całkowicie jednolitej grupy. Thorin dowodzi wyprawą, Balin jest doświadczony i życzliwy wobec Bilba, a Fili i Kili wyróżniają się młodością oraz odwagą. Dori, Nori, Ori, Oin, Glóin, Bifur, Bofur, Bombur i inni uczestnicy wyprawy tworzą drużynę, której celem jest odzyskanie ojczyzny i skarbu przodków.

Na początku krasnoludy wątpią w przydatność hobbita. Z czasem Bilbo wielokrotnie ratuje ich z opresji, między innymi podczas spotkania z pająkami i elfami w Mrocznej Puszczy. Jego pozycja w drużynie stopniowo się zmienia, ponieważ bohater udowadnia, że odwaga może iść w parze z ostrożnością.

Jak przebiegała wyprawa Bilba?

Najważniejsze etapy podróży układają się w następującej kolejności:

• Bilbo opuszcza Hobbiton razem z Gandalfem i trzynastoma krasnoludami. Wyruszają, aby odzyskać Samotną Górę oraz skarby odebrane przodkom Thorina przez Smauga.
• Drużyna spotyka trzy trolle. Dzięki sprytowi Gandalfa stworzenia zostają wystawione na działanie światła dziennego i zamieniają się w kamień. W ich jaskini bohaterowie znajdują starożytne miecze.
• W Rivendell Elrond odczytuje ukryte znaki na mapie Throra. Drużyna poznaje znaczenie księżycowych liter oraz sposób otwarcia tajnego wejścia do Samotnej Góry.
• W Górach Mglistych Bilbo trafia pod ziemię i spotyka Golluma. Podczas zagadek zdobywa Pierścień, który pozwala mu stać się niewidzialnym.
• Po wydostaniu się z gór drużyna zostaje zaatakowana przez gobliny, a następnie uratowana przez orły. Później bohaterowie odwiedzają Beorna.
• W Mrocznej Puszczy Bilbo walczy z olbrzymimi pająkami i uwalnia krasnoludów. Następnie drużyna trafia do niewoli leśnych elfów, lecz hobbit pomaga jej uciec w beczkach.
• W Esgaroth, czyli Mieście na Jeziorze, mieszkańcy przygotowują się na nadejście smoka. Drużyna dociera do Samotnej Góry i odnajduje sekretne wejście.
• Bilbo rozmawia ze Smaugiem i zauważa słabe miejsce w jego pancerzu. Informację o nim przekazuje później drozd Bardowi.
• Bard zabija Smauga, trafiając go czarną strzałą. Po śmierci smoka wybucha spór o skarb, a Thorin coraz silniej ulega chciwości i dumie.
• Dochodzi do Bitwy Pięciu Armii. Thorin przed śmiercią pojednuje się z Bilbem i uznaje, że przyjaźń oraz pokój mają większą wartość niż złoto.

Magiczne przedmioty i ich znaczenie

Przedmioty pojawiające się w powieści nie są wyłącznie rekwizytami. Pomagają rozwijać akcję i pokazują, jak Bilbo radzi sobie w nowych sytuacjach.

• Pierścień – Bilbo znajduje go w podziemnej siedzibie Golluma. Dzięki niemu staje się niewidzialny, co ułatwia mu ucieczkę i ratowanie drużyny. Przedmiot wiąże się także z pokusą wykorzystania niezwykłej mocy.
• Żądło – miecz Bilba znaleziony w jaskini trolli. Ostrze świeci na niebiesko w pobliżu goblinów i pająków, dlatego ostrzega właściciela przed niebezpieczeństwem.
• Orcrist – miecz Thorina, nazywany przez gobliny Goblinobójcą. Podobnie jak Żądło pochodzi z Gondolinu, dawnego miasta elfów.
• Glamdring – miecz Gandalfa, również wykuty w Gondolinie. Jego obecność przypomina o dawnej historii Śródziemia.
• Mapa Throra i klucz – wskazują drogę do Samotnej Góry oraz pozwalają odnaleźć tajne wejście. Bez nich wyprawa mogłaby nie dotrzeć do celu.

Bilbo początkowo korzysta z przedmiotów przede wszystkim po to, by przetrwać. Z czasem zaczyna samodzielnie podejmować decyzje, a magiczne narzędzia stają się wsparciem, nie zastępując jego rozumu i odwagi.

Pytania problemowe do samodzielnej odpowiedzi

Same szczegóły fabuły nie wystarczą, jeśli sprawdzian wymaga interpretacji. Odpowiadając na pytania, odwołuj się do konkretnych wydarzeń i obserwuj zmianę zachowania bohaterów:

• Dlaczego Bilbo nie zabił Golluma, chociaż miał taką możliwość? Zastanów się, jaką rolę odegrały litość, zmęczenie i świadomość, że Gollum nie jest zwykłym przeciwnikiem.
• W jaki sposób spotkanie z Gollumem zmieniło Bilba? Wyjaśnij, dlaczego pojedynek na zagadki jest ważniejszy niż zwykła scena przygodowa.
• Jaką rolę odegrał drozd w pokonaniu Smauga? Uwzględnij informację o słabym miejscu smoka oraz sposób przekazania jej Bardowi.
• Dlaczego Thorin staje się coraz bardziej podejrzliwy i zachłanny po odzyskaniu Samotnej Góry? Oceń wpływ skarbu na jego charakter.
• Jak zmienia się stosunek krasnoludów do Bilba? Wskaż wydarzenia, które sprawiają, że przestają traktować go jak niepotrzebnego domatora.
• Dlaczego Bilbo można nazwać bohaterem, mimo że nie jest największym ani najsilniejszym uczestnikiem wyprawy?
• Jakie znaczenie ma tytuł „tam i z powrotem”? Wyjaśnij go zarówno dosłownie, jako opis podróży, jak i w odniesieniu do przemiany bohatera.
• Dlaczego konflikt o skarb prowadzi do Bitwy Pięciu Armii? Zwróć uwagę na interesy krasnoludów, ludzi, elfów i przeciwników Thorina.

Lista kontrolna przed sprawdzianem

Przed sprawdzianem sprawdź, czy potrafisz podać następujące fakty:

• Autorem powieści jest J.R.R. Tolkien, a pierwsze wydanie ukazało się w 1937 roku.
• Bilbo Baggins mieszka w norce w Hobbitonie, w Shire.
• Wyprawą dowodzi Thorin Dębowa Tarcza.
• W drużynie znajduje się trzynastu krasnoludów, Bilbo i Gandalf.
• Bilbo nazywa swój miecz Żądłem.
• Gandalf posiada miecz Glamdring, a Thorin – Orcrist.
• Miecze znalezione w jaskini trolli pochodzą z Gondolinu.
• Bilbo spotyka Golluma w podziemnych tunelach Gór Mglistych.
• Smauga zabija Bard, korzystając z informacji przekazanej przez drozda.
• Thorin umiera po Bitwie Pięciu Armii, wcześniej godząc się z Bilbem.

Najważniejsza powtórka obejmuje trzy elementy: dokładną kolejność wydarzeń, przemianę Bilba oraz znaczenie przedmiotów pomagających mu działać. Trzeba też pamiętać, że w książce nie występują niektóre postacie i wątki znane z filmów, dlatego podczas nauki należy opierać się przede wszystkim na tekście Tolkiena.